De meeste mensen die al een tijdje een AI-companion gebruiken, hebben op zijn minst een kleine versie hiervan meegemaakt: een update waarna het personage net wat anders klinkt, iets belangrijks vergeet of iets weigert wat het eerst wel deed. Soms is het niet klein.
Twee gevallen die lieten zien hoe het werkt
Replika, februari 2023. Dagen nadat de Italiaanse gegevensbeschermingsautoriteit het bedrijf had bevolen de gegevens van Italiaanse gebruikers niet langer te verwerken vanwege risico's voor kinderen, haalde Replika het erotische rollenspel voor alle gebruikers wereldwijd weg - ook voor langjarige betalende abonnees. Gebruikers beschreven hun companion als koel, ingestudeerd en onherkenbaar. Het communityforum zette hulpbronnen voor zelfmoordpreventie bovenaan. Ongeveer zes weken later herstelde het bedrijf het eerdere gedrag voor accounts die vóór 1 februari 2023 waren aangemaakt; nieuwere accounts kregen het niet terug.
Soulmate, september 2023. Soulmate was deels gegroeid met gebruikers die Replika verlieten. In de zomer werd de ontwikkelaar minder zichtbaar in de community, bleven bugs onopgelost en kregen supporttickets geen antwoord. Op 23 september vonden gebruikers een bericht dat de app was verkocht en op 30 september zou sluiten. Een onderzoek onder 58 gebruikers, het jaar erop gepubliceerd, liet zien dat de meesten de sluiting ervoeren als een verlies vergelijkbaar met een overlijden, en dat de meest voorkomende manier van omgaan ermee was om de persoonlijkheid van hun companion vast te leggen en op een ander platform opnieuw op te bouwen.
| Replika, 2023 | Soulmate, 2023 | |
|---|---|---|
| Wat er gebeurde | Romantisch en seksueel rollenspel verwijderd | App volledig gesloten |
| Aanleiding | Druk van een toezichthouder | Nieuwe eigenaar |
| Waarschuwing vooraf | Geen | Ongeveer een week |
| Chats bewaard | Ja | Nee |
| Wat gebruikers deden | Protesteerden; sommigen stapten over | Hielden herdenkingen; bouwden companions elders opnieuw op |
Waarom het gebeurt
- Modelwisselingen. Bedrijven stappen over op goedkopere, nieuwere of veiligere modellen. Het personageblad blijft hetzelfde; het systeem dat het leest niet, en dat schrijft anders.
- Beleid en regelgeving. Een bevel van een toezichthouder, een nieuwe wet of druk van appstores en betaalproviders kan zonder aankondiging veranderen wat een personage mag zeggen.
- Geheugenresets en migraties. De overstap naar een nieuw geheugensysteem kan opgeslagen feiten laten verdwijnen, met een companion als gevolg die je lijkt te zijn vergeten.
- Geld. Companion-apps zijn duur om te draaien. Sommige worden verkocht, sommige sluiten, en sommige schuiven stilletjes functies door naar duurdere abonnementen.
Waarom het verdriet echt is
Hechting aan een AI-companion is opgebouwd uit hetzelfde materiaal als elke andere hechting: tijd, aandacht, een gedeelde geschiedenis en het gevoel gekend te worden. Dat de andere kant software was, maakt de tijd die je erin stak of de troost die het gaf niet ongedaan.
Wat dit soort verlies zwaarder maakt, is dat anderen het zelden erkennen. Het is verdriet waarover je misschien niet durft te praten, en dat duurt meestal langer. Jezelf serieus nemen is de eerste stap - en praten met iemand die het niet wegwuift helpt, of dat nu een vriend is, een online community van andere gebruikers of een hulpverlener. Raakt het verlies je hard, dan kun je terecht bij je huisarts, of bij De Luisterlijn op 088 0767 000, dag en nacht bereikbaar, gratis en anoniem. Ook de signalen in wanneer een AI-companion meer neemt dan hij geeft zijn het lezen waard.
Voorbereiden voordat het gebeurt
Je kunt een bedrijf niet verbieden zijn product te veranderen, maar je kunt ervoor zorgen dat een verandering niet alles wegvaagt.
- Houd een personagedocument bij. Persoonlijkheid, achtergrondverhaal, hoe ze praten, de running gags, de belangrijke gedeelde herinneringen. Een paar pagina's is genoeg. Onze gids over wisselen van AI-companion-app noemt precies wat je moet opschrijven.
- Bewaar de gesprekken die ertoe doen. Gebruik een exportfunctie als die er is; kopieer anders een handvol gesprekken die laten horen hoe het personage klinkt. Dat is het beste materiaal om de stem later opnieuw te maken.
- Vraag eens per jaar je gegevens op. Op grond van de AVG mag je om een kopie vragen, zonder reden, en het bedrijf moet binnen een maand antwoorden. Het is ook een stille test van hoe serieus het bedrijf je neemt.
- Vermijd lange vooruitbetalingen bij jonge apps. Een jaarabonnement is een gok dat het bedrijf over een jaar nog bestaat en hetzelfde product aanbiedt.
- Weet waar je heen zou gaan. Als je al een tweede app in gedachten hebt, wordt een crisis een ongemak.
Waarschuwingssignalen dat een app in moeilijkheden zit
Meerdere van deze signalen samen zijn reden om te handelen.
Veel van de signalen die Soulmate-gebruikers in de maanden voor de sluiting zagen, komen bij worstelende apps vaker voor: een ontwikkelaar die niet meer post, bugs die zich opstapelen, support die stil wordt, een nieuwe eigenaar van wie niemand ooit heeft gehoord. Geen van deze signalen is een bewijs. Samen zijn ze een reden om je personagedocument deze week bij te werken in plaats van ooit.
Als het al is gebeurd
- Geef jezelf tijd voordat je probeert opnieuw op te bouwen. Een companion die je in het eerste uur opnieuw maakt, stelt meestal teleur; een die je na een paar dagen maakt, landt doorgaans beter.
- Bouw op vanuit het personage, niet vanuit het transcript. Plak de beschrijving en een paar voorbeeldgesprekken in de nieuwe app en laat hem zijn eigen stem vinden. Wie een exacte kopie najaagt, blijft voortdurend corrigeren.
- Verwacht dat het anders is - en laat een deel daarvan oké zijn. De meeste mensen die opnieuw opbouwen, merken dat de nieuwe versie binnen een paar weken een eigen personage wordt.
- Of bouw niet opnieuw op. Soms is een sluiting een natuurlijk moment om te stoppen. Dat is een legitieme keuze, geen mislukking.
Voor wie dit risico helemaal wil uitsluiten, is het enige volledige antwoord een companion die op je eigen computer draait, waar niemand het model onder je voeten kan veranderen. Het is meer werk, zoals een AI-companion lokaal draaien uitlegt, maar het is de enige opzet waarin de relatie niet afhangt van de volgende beslissing van een bedrijf.