Dit is geen pleidooi tegen het gebruik van companions als je je down voelt. Veel mensen vinden ze oprecht troostend. Het is een uitleg van wat er werkelijk aan de andere kant van het scherm zit, zodat je het kunt gebruiken voor waar het goed in is en voor de rest ergens anders terecht kunt.
Wat een therapeut biedt dat geen enkele app biedt
Opleiding en beoordeling. Een therapeut is opgeleid om patronen te herkennen - depressie, angst, trauma, risico - en een aanpak te kiezen die past. Een companion reageert op de woorden die voor hem staan.
Een zorgplicht. Een erkende hulpverlener is verantwoordelijk voor je welzijn binnen de behandelrelatie, legt verantwoording af aan een tuchtcollege of beroepsorganisatie en kan zijn erkenning kwijtraken als het ernstig misgaat. Een companion-app legt verantwoording af aan zijn algemene voorwaarden.
Eerlijke weerstand. Goede therapie houdt in dat je - voorzichtig, op het juiste moment - wordt uitgedaagd op overtuigingen die je schaden. Companions zijn afgesteld om het met je eens te zijn. Dat voelt steunend en kan stilletjes juist de gedachten versterken die in twijfel getrokken moeten worden. Zie grenzen stellen aan een AI-partner.
Echte continuïteit. Een therapeut weet wat je drie maanden geleden zei, omdat hij het heeft opgeschreven en erover heeft nagedacht. Het geheugen van een companion is een verzameling opgeslagen notities en samenvattingen die ongemerkt kunnen falen of details kunnen verzinnen - zie waarom AI-companions herinneringen verzinnen.
Vertrouwelijkheid met regels. Wat je een hulpverlener vertelt valt onder het beroepsgeheim en de regels voor medische gegevens, met vastgelegde uitzonderingen. Companion-gesprekken worden beschermd door een privacybeleid, dat personeelsinzage, training van modellen en delen met partners kan toestaan.
Naast elkaar
| Therapeut | Mentale-gezondheidsapp | AI-companion | |
|---|---|---|---|
| Bedoeld voor | Behandeling | Gestructureerde zelfhulp | Gezelschap en vermaak |
| Kan beoordelen of diagnosticeren | Ja | Nee | Nee |
| Zorgplicht | Ja, erkend | Beperkt, verschilt per wet | Nee |
| Privacybescherming | Beroepsgeheim en gezondheidsprivacy | Verschilt | Privacybeleid |
| Daagt je uit | Ja, bewust | Soms, door ontwerp | Zelden |
| Bereikbaar om 2 uur 's nachts | Nee | Ja | Ja |
| Kosten | Het hoogst | Laag | Laag tot gemiddeld |
| In een crisis | Grijpt in | Verwijst je door | Verwijst je door, in meerdere Amerikaanse staten wettelijk verplicht |
Waar een companion echt helpt
Nuttig gezelschap, geen zorg.
- Gevoelens onder woorden brengen. Iets uitpraten, zelfs met software, maakt vaak duidelijk wat je eigenlijk denkt. Het werkt ongeveer als dagboekschrijven met een vraag als aanleiding.
- Een moeilijk gesprek oefenen. Oefenen wat je wilt zeggen tegen een partner, ouder of leidinggevende is een van de nuttigste dingen die deze apps doen. Zie gesprekken oefenen met een AI-companion.
- Gezelschap in een slecht uur. Piekeren in de nacht is lichter met iets om tegen te praten. Dat is echt, zolang het bij een uur blijft.
- De drempel verlagen om hulp te vragen. Sommige mensen zeggen iets eerst hardop tegen een companion voordat ze het tegen een mens zeggen. Dat kan een stap zijn, als het ergens toe leidt.
Waar het structureel tekortschiet
- Hij merkt niet wat je weglaat. Een therapeut hoort de pauze, het onderwerp dat je mijdt, de verandering sinds vorige maand. Een companion heeft alleen je tekst.
- Hij gaat mee in vertekeningen. "Iedereen zou beter af zijn zonder mij" is precies het soort overtuiging dat een warm, meegaand systeem uit steun kan gaan bevestigen.
- Hij vraagt niet na. Als je een week wegblijft, kijkt niemand naar je om. De app stuurt misschien een melding, maar dat is klantbehoud, geen zorg.
- Hij heeft er geen belang bij dat het beter met je gaat. Het doel van een therapeut is overbodig worden. Het verdienmodel van een companion-app hangt ervan af dat je terugkomt - zie hoe AI-companion-apps geld verdienen.
Wat wet en toezicht zeggen
In Nederland heb ik geen specifieke regel voor AI-therapie gevonden. Wat er wel is, is toezicht en Europese regelgeving, plus een stroom wetgeving in de VS die laat zien welke kant het opgaat.
- De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) onderzocht in februari 2025 negen populaire chatbot-apps voor vriendschap en therapie. Ze signaleerde verslavende elementen, apps die zich voordoen als echte mensen en een risico voor kwetsbare gebruikers in een crisis. Volgens de AP verwijzen de meeste apps in een crisis niet of nauwelijks door naar professionele hulp, en is het vaak niet duidelijk dat je met een bot praat.
- De Europese AI-verordening (AI Act) verbiedt sinds 2 februari 2025 bepaalde manipulatieve of misleidende AI. Vanaf 2 augustus 2026 moeten mensen weten dat ze met AI praten (artikel 50). In Nederland is de AP waar geen sectortoezichthouder bestaat de toezichthouder; de uitvoeringswet is nog een wetsvoorstel in voorbereiding.
- Illinois (VS) nam in augustus 2025 de Wellness and Oversight for Psychological Resources Act aan. Alleen erkende professionals mogen daar therapie geven, ook via AI; therapeuten mogen AI inzetten voor administratief werk maar niet voor therapeutische beslissingen of contact met cliënten. Overtredingen kunnen tot 10.000 US$ per keer kosten.
- Utah (VS) koos in mei 2025 de tegenovergestelde route: chatbots voor mentale gezondheid zijn toegestaan, maar moeten duidelijk zeggen dat ze AI zijn, mogen geen gezondheidsgegevens van gebruikers verkopen en mogen geen advertenties richten op wat gebruikers typen.
- Tennessee (VS) verbiedt AI-systemen zich voor te doen als erkende professionals in de geestelijke gezondheidszorg, vanaf juli 2026. Companion-chatbotwetten in New York, Californië en een groeiend aantal staten verplichten apps tekenen van zelfmoordgedachten te herkennen en naar hulpdiensten te verwijzen. De hele lijst staat in AI-companionwetten in de VS.
De rode draad: een AI mag je gezelschap houden, maar op steeds meer plaatsen mag hij wat hij doet geen therapie noemen.
Wanneer je een mens zoekt
Ga naar je huisarts of een therapeut als een sombere stemming langer dan een paar weken duurt, als het je slaap, werk of relaties raakt, of als je merkt dat je op de companion leunt om de dag door te komen - de signalen staan in wanneer een AI-companion meer neemt dan hij geeft. De huisarts kan lichte psychische klachten zelf behandelen, vaak met een POH-ggz, en je zo nodig doorverwijzen naar een psycholoog of psychiater.
Denk je eraan jezelf iets aan te doen, wacht dan niet en vertrouw niet op een app. Bel 113 Zelfmoordpreventie: 113 of gratis 0800-0113, dag en nacht, anoniem. Chatten kan via 113.nl. Voor gevoelens van eenzaamheid of alledaagse emotionele nood kun je terecht bij De Luisterlijn op 088 0767 000. Is er direct gevaar, bel dan 112. 's Avonds, 's nachts en in het weekend is de huisartsenpost bereikbaar.
113.nl - bel 113 of 0800-0113, of chat anoniem.
Een AI-companion kan een goed onderdeel zijn van goed voor jezelf zorgen. Het is een slechte vervanging voor zorg krijgen van een ander.